Bir alışkanlık sessizce akınca, yapıp yapmadığın bulanıklaşır. Üç gün ara vermişsindir, hafıza bunu tek güne yuvarlar. Ya da her gün yaptığını sanırsın, oysa haftada dört güne düşmüştür. Küçük bir tablo bu bulanıklığı azaltır. Tablo, seni övmek için değildir. Ne olduğunu görmek içindir.

İlerleme günlüğü başka bir işe yarar. Orada kısa bir cümleyle neyin yolunda gittiğini yazarsın. Tablo ise tek bir davranış için evet ya da hayır tutar. İkisini karıştırınca ya günlük şişer ya da tablo cümlelerle dolar. Ayrı durmaları daha sade olur. Günlük tutmanın çerçevesi İlerleme günlüğü yazısında var. Alışkanlığı küçük başlatmak ise ilk adımlar yazısında.

Tabloda tek davranış

İlk tabloya beş satır birden koyma. Tek davranış seç. Daha düzenli olmak bir satır değildir, çünkü işaretleyecek net bir an yoktur. Akşam çantanı kapının yanına koymak işaretlenir. Cümle gözle görülür bir işi anlatmalıdır.

Davranış çok büyükse tablo yalancı bir başarısızlık üretir. Her boş kare, yine yapamadım diye okunur. Oysa belki davranış büyüktü. İşaretleyemeyeceğin kadar büyük bir hedefi tabloya yazma. Önce onu tek bir harekete indir.

Kareyi sade tutmak

Kâğıt da olur, telefon da. Araç, her gün açabildiğin yer olsun. On sütunluk renkli bir sistem kurmana gerek yok. Bir ayın günleri ve tek satır yeter. Gün sonunda kareye bir işaret koy. Yarım yaptıysan kendi kuralını baştan yaz: yarım, işaret sayılır mı? Kuralı günün içinde değiştirme. Değiştirirsen tablo güven vermez.

İşaretin biçimi önemsizdir. Çarpı, nokta, kısa çizgi. Önemli olan, bakınca örüntüyü görmektir. Üst üste dolu kareler cesaret verebilir. Boşluklar ise suç ilanı değildir. Boşluk, o günün olmadığını söyler. Nedenini tabloya paragraf olarak yazma. Neden gerekiyorsa ayrı bir satıra, en fazla üç kelime bırak.

Haftada bir bakmak

Her boş kareye aynı gün tepki vermek yorucu olur. Haftada bir, aynı günde tabloya bak. Soru şudur: boşluklar rastgele mi, yoksa hep aynı güne mi denk geliyor? Salı akşamları boşsa, salı düzenin farklıdır. Alışkanlığı o güne göre küçültmek, kendine kızmaktan daha işe yarar.

Bakış, yeni hedef eklemek için değildir. Bir ay dolmadan ikinci satırı açmak, ilk satırı gölgeler. İlk davranış görünür biçimde oturmuşsa ikinciyi düşün. Oturmamışsa tabloyu çoğaltmak yerine davranışı sadeleştir.

Kaçan günü onarmak

Boş kare görünce iki refleks belirir. Biri, ertesi gün iki katını yapmaktır. Diğeri, tabloyu kapatmaktır. İkisi de örüntüyü bozar. Telafi yükü, davranışı ceza haline getirir. Tabloyu saklamak ise gerçeği siler, değiştirmez.

Onarım daha sakindir. Ertesi gün normal işarete dön. İstersen boş karenin yanına tek kelime yaz: yolculuk, hastalık, misafir. Kelime, bahaneler biriktirmek için değil, tekrar eden engeli görmek içindir. Aynı kelime üç kez geçiyorsa düzeni o engele göre kur.

Tabloyu başkasına göstermek zorunda değilsin. Görünür ilerleme, alkış için değil, senin kararın için vardır. Birlikte takip ettiğin bir arkadaşın varsa, kuralı baştan konuş. Karşılaştırma başlamasın. Herkesin karesi kendi gününü anlatır.

Tabloyu ne zaman bırakmalı

Tablo amaç değildir. Davranış düşünmeden yapılmaya başladıysa ve artık işaret koymayı unutuyorsan, tablo görevini görmüş olabilir. Bırakmak gerilemek değildir. Yine de birden bırakınca fark etmeden seyrekleşen davranışlar olur. Emin değilsen bir ay daha, yalnızca haftalık bakışla sürdür.

Tablo seni germeye başladıysa sadeleştir. Beş davranışlık bir tabloyu teke indir. Renkleri kaldır. Araç değiştireceksen eski işaretleri taşımak zorunda değilsin. Yeni ay, temiz bir sayfadır. Eski sayfayı bırakmak, emeği silmek anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Kâğıt mı telefon mu daha iyi?

Her gün gözünün önünde olan daha iyidir. Telefonu açınca başka şeye dalıyorsan kâğıt daha sade kalabilir. Tersine, kâğıdı görmüyorsan telefon daha dürüst bir araçtır.

Boş kareleri sonradan doldurmalı mıyım?

Hayır. Hatırladığın günleri geriye dönük işaretlemek tabloyu şişirir. Emin olmadığın günü boş bırakmak daha doğru bir kayıttır.

Birden fazla alışkanlığı aynı tabloda izleyebilir miyim?

İzleyebilirsin, fakat ilki oturmadan eklemek karışıklık yaratır. İkinci satırı ancak birincisine bakmak sıkıcı derecede kolay geldiğinde aç.

Adımlar

Tek davranış seç: İşaretleyebileceğin, gözle görülür tek bir hareket yaz.
Sade tablo aç: Bir ayın günleri için tek satırlık bir tablo hazırla.
Gün sonunda işaretle: Kuralı baştan belirle ve yalnızca o kurala göre işaret koy.
Haftada bir bak: Boşlukların rastgele mi yoksa aynı güne mi denk geldiğini gör.