Yargılayan iç ses ile gözlemleyen ses

Gün içinde bir ses eşlik eder. Geç kaldın. Yine dağıttın. Bu iş zor. Şu an yorgunsun. Sesler aynı tonda gibi gelir, aynı işi görmez. Biri hüküm verir ve kimliğe yayar. Diğeri olanı söyler ve orada durur. Yargılayan ile gözlemleyen sesi ayırmak, susmalarını sağlamak değildir. Hangisinin sonraki adımı kapattığını görmektir.

Bu ayrım, hatadan sonraki şefkatten biraz farklıdır. Şefkat, düştükten sonra tonu inceltir. Burada konu, gün boyu akan yorumdur.

Yargılayan ses ne yapar

Yargılayan ses geniş kelimeler seçer. Her zaman, hiç, ben böyleyim. Tek bir geç kalma, tüm haftanın karakteri olur. Karakter ilanı, o günkü küçük onarımı anlamsızlaştırır. Anlamsızlaşan onarım ertelenir. Ertelenen iş, akşam yeni bir yargı üretir.

Sesi hemen susturamazsın. Önce geniş kelimeyi duy. Duymak, ona katılmak değildir. Katılmadan duymak, ikinci bir cümleye yer açar.

Öz şefkat ile öz eleştirinin çizgisi ayrı bir yazıda duruyor. Hayal kırıklığını adlandırmak ise kırıklık yazısında.

Gözlemleyen ses ne söyler

Gözlem dardır. Saat üç, iş hâlâ açık. Omuzlarım sıkı. Bu cümleyi üçüncü kez kurdum. Dar cümle, bir sonraki hareketi seçtirir. Geniş cümle, hareketin önüne bir duvar koyar.

Gözlemi soğuk bir rapor gibi yapmak zorunda değilsin. Sakin bir fark ediştir. Fark edilen sıkılık, bazen bir bardak suya, bazen beş dakikalık bir ara vermeye gider. Yargı ise genellikle daha sert bir nutka gider. Nutuk, sıkılığı artırır.

İkisini aynı anda duymak

Çoğu anda iki ses birden vardır. Önce yargı gelir, hemen ardından küçük bir gözlem sıkışır. Gözlemi kaçırmamak için bir soru yeter. Şu an olan tek şey ne? Cevap bir cümle olsun. Cümle uzarsa yeniden yargıya kayar.

Soruyu gün boyu on kez sormak yorucu olur. Yargının sesi yükseldiği iki anda sormak yeter. Sabahın ilk öz eleştirisi, akşamın son hükmü. Bu iki kapı, günün tonunu çok etkiler.

Yazınca ayrım netleşir

Aklın içinde iki ses yapışıktır. Kâğıtta ayrılır. Sol tarafa yargıyı, sağ tarafa gözlemi yaz. Yine dağıttım. Yanına, bugün iki iş açık kaldı. İkinci cümle daha az büyüktür ve daha çok işe yarar.

Her gün sayfa doldurmak şart değil. Haftada birkaç kez, ses yükseldiğinde üç satır yeter. Üç satır, iç sesi tek bir düşman gibi görmeyi bırakır.

Gözlemi de sertleştirmemek

Gözlem, ince bir alayla da bozulur. Elbette yine geciktin, ne bekliyordun. Bu, gözlem cümlesinin içine saklanmış yargıdır. Saklanan yargı, daha az fark edilir ve daha uzun kalır.

Cümleyi yüksek sesle oku. Bir arkadaşın için kullansan incitir mi? İncitirse, içine yargı karışmıştır. Düzelt. Geciktim, ilk iş hâlâ açık. Bu kadar. Kısa cümle, alaya yer bırakmaz.

Sık sorulan sorular

Yargılayan sesi tamamen kesebilir miyim?

Hemen değil. Önce ayırt edersin, sonra yanına bir gözlem cümlesi koyarsın. Ses seyrelirse de tamamen susmak zorunda değildir.

Gözlem soğuk ve mesafeli mi olur?

Olmak zorunda değil. Olanı söylemek, duyguyu inkâr etmek değildir. Yorgunum demek de bir gözlemdir. Ben zayıfım demek ise bir yargıdır.

Bunu her düşüncede yapmalı mıyım?

Hayır. Sesin yükseldiği bir iki an yeter. Her cümleyi denetlemek, yeni bir yargı katmanı olur.